Kardeş Kıskançlığı

Kardeş kıskançlığını içeren en eski hikaye kardeşliğin ataları olan Habil ile Kabil’in hikayesidir. Habil ve Kabil’in rekabeti ve kıskançlığı dini ve mitolojik anlamda ilk cinayet ile sonuçlanır.

Peki kardeş kıskançlığının sınırı ne olmalı, anne-baba bu rekabetin neresinde durmalı, ne zaman müdahale etmeli?

İnsanoğlunun varlığı kadar eski olan kıskançlık duygusu ve rekabet, davranışla dışa vurumu esnasında diğer kardeşe  fiziksel ve psikolojik zarar vermediği sürece normal kabul edilir.

Çocuklar genellikle kardeş istediklerini söylerler özellikle de yakın çevresindeki arkadaşlarının kardeşleri varsa. Sadece çocuğun kardeş istiyor olması yeni bir çocuk kararı vermek için yeterli olmamalıdır. Çünkü çocukların kardeşe de yükledikleri anlam farklıdır. Kardeşi eve gelecek bir oyun arkadaşı olarak görürler, onunla hayatlarını paylaşacaklarını düşünmezler.  O yüzden bazen kardeşleri ile ilgili şu cümleyi duyabilirsiniz onlardan: ‘Sıkıldım artık evimizden gitsin.’

Evin yeni üyesinin hayatımıza katılacağını öğrendiğimizde evde ve yaşam şeklimizde, eni düzenlemeye gideriz. Örneğin büyük çocuğu kreşe başlatır, odası değiştirir veya odasını kardeşiyle paylaşacağı şekilde düzenleriz. Ayrıca kendi bebekliği devam ederken yeni gelene abla veya abi olmasını bekleriz ki bu kadar yeniliğe uyum sağlamak çocuk için hiç de kolay olmayacaktır.

 Yeni yaşam şekli, yeni roller, ebeveynlerini paylaşma ve bu paylaşımı ebeveynlerinin sevgisini kaybetme olarak algılayan çocuk yoğun stres yaşar. Çocuk kaybettiğini düşündüğü sevgiyi, ilgiyi geri kazanmak için regrese olur yani bebeksileşir. Regrese olan çocukta; altına kaçırma, biberonla süt emme, annesini emme, parmak emme, bebeksi konuşmalar ayrıca uyumsuz ve hırçın davranışlar ortaya çıkabilir. Ayrıca karın ağrısı başta olmak üzere her gün farklı bir somatik semptom çıkarabilir ve  bunu bahane ederek okula gitmeyi ret edebilir.

Kardeş kıskançlığı genelde büyüğün küçüğü kıskanması şeklinde ortaya çıkar ama devam eden süreçte tersinde de dönebilir. Çünkü küçük çocuk, büyüğün yaptığı her şeyi yapmak ister ve abi/ablanın yaptığı şeyleri yapamadığını gördükçe yetersiz hissedecek kıskançlık yön değiştirecektir.

Peki yeni kardeş için doğru zaman ne zamandır, çocuklar arasında kaç yaş fark olmalıdır? Kardeşlerin arası yaş farkı azaldıkça çekişme artacaktır. İkizler in yaşları arasında fark olmadığından bu anlamda en şansız gruptur.  Yapılan araştırmalar çocuklar arası yaş farkı 3’ten az olduğunda, her iki çocuk aynı cinsiyetten olduğunda kıskançlığın hat safhada yaşanabileceğini göstermiştir. Kardeş için doğru zaman anne babanın ruhsal, fiziksel, ekonomik, çevresel vb şartlar açısından hazır oldukları zamandır. Bu hazır oluşluluk yeni bir bebeği büyütebilme, ikisinin arasındaki ilişkileri düzenleyebilmeyi de içermektedir.

Kardeş kıskançlığını azaltmanın yolu anne-babanın tutumlarından geçer. Peki ebeveynler olarak çocuklarımıza nasıl yardım edeceğiz:

1. Çocukların doğaları gereği istekleri değişkenlik gösterdiği için yeni bir çocuk kararını kesinlikle siz verin.

2. Çocuklara yaşlarına ve gelişim dönemlerine uygun, dengeli ve özel zaman ayırın. Anne baba ile kaliteli zaman geçirmek, oynamak, sohbet etmek kardeşe yönelen kıskançlığı azaltır.

3. Kardeşler arasında karşılaştırma ve kıyaslamalar yapmayın veya örnek göstermek yoluyla bir çocuğu öne çıkarmayın.

4. Kardeş kavgalarında taraf olmayın ve birbirlerine fiziksel zarar vermedikleri sürece aralarına girmeyin. Çünkü kardeş kavgalarında genelde haklı taraf yoktur; bir gün biri haklıyken bir gün diğeri.

5. Kardeş doğumu ile çocuğu dış ortama yönlendirme arasındaki dengeye dikkat etmek çok önemlidir. Çocuk, kardeşim geldi ben gittim, gönderildim mesajı almamalı. Çocuk kardeşiyle evde zaman geçirmeli. Kreş veya okula başlaması gerekirse bu yeni kardeşin doğumu ile yakın zamana denk getirilmemelidir. Böylece çocuk yeni kardeşin doğumunu bir dışlanma olarak yaşamaz.

6. Yetersizlik duygususun telafisi kardeş kıskançlığında çok önemli. ‘O daha başaramadığı için bezleniyor sen başardın’ Çocuğun kazanımı ön plana çıkarılmalı.

7. Çocuğun biricik olduğu, abla/abi olmak zorunda olmadığı, kardeşe bakımda yardım gibi hiç bir sorumluluğu olmadığı unutulmamalıdır.

.